İzmir’de Gölgeyle Tanışma Hikâyem
Güneşli Bir Şehirde “Tam Gölge” Arayışı
İzmir’de yaşıyorum ve burada güneş öyle bir şey ki… insanı hem motive eder hem de hafif hafif kavurur. Sabah “bugün üretken olacağım” diye uyanırsın, öğlene doğru “ben aslında gölge bir karakterim” moduna geçersin.
İşte ben tam da böyle bir günün ortasında, Kordon’da bankta oturmuş, hem simidimi kemiriyor hem de hayatı sorguluyordum. Yanımda arkadaşım Mert vardı. Kendisi fizik derslerinde hep “ben sözelciyim” diyerek gölgeden kaçmayı başaran bir insan türü.
Tam o sırada Mert bana döndü:
“Abi şu fizik dersinde bir şey vardı ya… Tam gölge nasıl oluşur? Sence ben neden onu hiç anlayamadım?”
Ben de refleks olarak ciddi görünmeye çalıştım. Ama içimden geçen şu oldu: Ben hayatı anlamadım, sen gölgeyi mi soruyorsun?
Gölgeye İlk Ciddi Bakışım (Ve Hafif Travma)
Şimdi dürüst olayım. Fizik dersinde “Tam gölge nasıl oluşur?” konusu anlatılırken ben genelde iki şey yapardım:
1. Defterime “çok önemli” yazıp altını çizmek
2. Ne çizdiğimi unutmak
Ama o gün Mert’in sorusuyla birlikte konu zihnimde yeniden canlandı.
Tam gölge…
Işığın tamamen engellendiği yer…
Yani güneş var ama sana “yokum” diyor.
Bu bana biraz tanıdık geldi.
Çünkü bazı insanlar da tam öyle yapar: ortadadır ama sana ulaşmaz.
Mert simidini koparırken dedi ki:
“Abi bu gölge işi çok karışık ya. Ben ışık görünce zaten panikliyorum.”
“Niye?”
“Çünkü güneş varsa sınav da vardır.”
İşte o an anladım ki biz fizik konuşmuyoruz, biz hayat konuşuyoruz.
Tam Gölge Nasıl Oluşur? (Ama Ciddiyetle Değil, Biraz Kaosla)
Güneş, Nesne ve Benim Hayatım Arasındaki Paralellik
Teknik olarak bakarsak Tam gölge nasıl oluşur? sorusunun cevabı çok net:
Işık kaynağının önüne opak bir cisim geldiğinde ve ışık tamamen engellendiğinde tam gölge oluşur.
Ama ben İzmir’de yaşayan 25 yaşında bir insan olarak şunu söyleyebilirim:
Hayat da aynı böyle.
Bir “ışık kaynağı” var (motivasyon diyelim), bir “cisim” var (tembellik diyelim), bir de ortaya çıkan sonuç var (ben, battaniye altında).
Mert bana baktı:
“Abi sen bunu niye bu kadar felsefi anlatıyorsun?”
“Çünkü güneş altında düşünmek insanı derinleştiriyor. Aynı zamanda pişiriyor.”
Gölgeyi Oluşturan Üçlü: Işık, Engel ve Ben
Tam gölge için üç şey gerekir:
1. Işık Kaynağı
Güneş, lamba, projektör… ya da sabah 08.00’de çalan alarm.
Benim hayatımda bu genelde şudur:
“Yarın sabah erken kalkıp spora başlayacağım.”
2. Opak Cisim
Işığı geçirmeyen şey.
Benim hayatımda bu genelde:
“Bir bölüm daha izleyeyim sonra başlarım.”
3. Perde / Zemin
Gölgenin düştüğü yer.
Benim hayatımda bu:
“Bugün de olmadı.”
Mert bu noktada kahkaha attı:
“Abi sen fizik değil stand-up yapıyorsun.”
İzmir Güneşi Altında Gölgeyi Anlamak
Kordon’da Gölge Takibi
Biraz yürümeye karar verdik. Kordon’da yürürken güneş tam tepemizdeydi. Bankların altındaki gölgeler netti. Tam gölge nasıl oluşur? sorusunun en net cevabı oradaydı aslında.
Bir sokak lambasının gölgesine baktım. Kenarları keskin, ortası tamamen karanlık.
Mert dedi ki:
“Bak işte bu tam gölge mi?”
“Evet.”
“Benim uyku düzenim de böyle. Tam karanlık.”
Güldüm ama içimden düşündüm: Adam haklı.
Gölgeyle İnsanın Tuhaf İlişkisi
Gölge aslında garip bir şey. Hep bizimle ama biz ona hiç dikkat etmiyoruz.
Ben bazen kendi gölgeme bile bakıp düşünüyorum:
“Sen bile benden daha düzenlisin.”
Çünkü gölge en azından nerede duracağını biliyor.
Ben ise:
Pazartesi spora başlarım
Salı motivasyonum düşer
Çarşamba varoluş krizi
Perşembe “yeniden başlıyorum”
Cuma… tatil
Mert ile Gölge Deneyi
Sokakta Bilimsel Kaos
Bir anda Mert “deney yapalım” dedi. Eline telefon fenerini aldı.
“Bak şimdi ışık burada. Ben de şu şişeyim.”
“Tamam.”
“Gölge oluştu mu?”
“Abi sen şişe değil, insan olsan daha iyi deney olurdu.”
Ama denemeye devam ettik. Duvara net bir gölge düştü.
Mert bağırdı:
“İşte bu TAM GÖLGE!”
Bir turist bize baktı. Biz de hiç bozmadık.
Ben içimden düşündüm: Bilim bazen rezil olmaya dayanır.
Gölgenin Netliği ve Hayatın Net Olmaması
Tam gölge net olur. Kenarları keskindir. Karışıksızdır.
Ama hayat öyle değil.
Benim kararlarım:
%40 net
%30 belirsiz
%30 “bakacağız”
Mert dedi ki:
“Abi gölge bile senden daha net.”
“Teşekkür ederim, bu haftanın motivasyon konuşmasıydı.”
Gölge Altında Düşünmek (Fazla Düşünmek Meselesi)
Bir Bank, Bir Gölge ve Fazla Beyin Aktivitesi
Bir bankta oturduk. Üstümüzde ağaç vardı. Gölgesi tamdı. Güneş ışığı hiç geçmiyordu.
Mert uzandı:
“Abi burası iyiymiş. Tam gölge.”
Ben ise düşünüyordum.
Tam gölge nasıl oluşur?
Ben neden bu kadar çok düşünüyorum?
İnsan neden hiçbir şey yapmadan bu kadar yorulur?
Mert bana baktı:
“Ne düşünüyorsun yine?”
“Gölgeyi.”
“Abi gölge düşündürmez, serinletir.”
“Herkesin gölgesi farklı çalışıyor.”
İç Sesim: Bilimle Alay Eden Felsefe
İç sesim sürekli konuşuyor:
“Tam gölge ışığın tamamen engellenmesiyle oluşur.”
Ben:
“Keşke bazı düşünceler de tamamen engellenseydi.”
İç ses:
“Olmaz.”
Ben:
“Niye?”
İç ses:
“Sen varsın diye.”
Bu noktada Mert’e döndüm:
“Ben bazen kendi gölgemden bile daha karanlık hissediyorum.”
Mert:
“Abi cümle çok derin oldu, güneş bile çekildi.”
Gölgeyi Öğrenmek Değil, Hissetmek
Bilgi ile Gerçek Hayat Arasındaki Fark
Kitapta yazan şey basit:
Tam gölge nasıl oluşur?
Işık tamamen engellenir.
Ama sokakta:
Bir simit yerken gölgeni izlersin.
Arkadaşınla saçma konuşmalar yaparsın.
Ve bir anda anlarsın ki fizik sadece ders değil, hayatın kendisi.
Mert kalktı:
“Abi ben artık gölge uzmanıyım.”
“Ne öğrendin?”
“Güneş varsa gölge vardır, ben varsa kaos vardır.”
İzmir Akşamı ve Uzayan Gölge
Akşam olmaya başlayınca gölgeler uzadı. Tam gölgeler şekil değiştirdi.
Ben o an fark ettim:
Gölge bile değişiyor.
Hiçbir şey sabit değil.
Belki de Tam gölge nasıl oluşur? sorusu sadece fizik değil, hayatın da kısa bir özeti:
Bir şey tamamen engellendiğinde netleşir. Ama hayat asla tamamen engellenmez. O yüzden biz hep yarım gölgelerle yaşarız.
Son Sahne: Gölgeyle Barış
Kordon’da Günün Kapanışı
Güneş batarken Mert dedi ki:
“Abi bugün hem fizik öğrendik hem hayat çözdük.”
“Hangisini çözdük emin değilim.”
“Ben de.”
Güldük.
Gölgemize baktık. Uzamıştı. Ama hâlâ tamdı.
Ben içimden düşündüm:
Belki de mesele gölgeyi anlamak değil, onunla birlikte yürümek.
Ve o an İzmir akşamı, deniz rüzgârı ve uzun gölgeler arasında şunu kabul ettim:
Hayat bazen tam gölge gibi net, bazen yarı gölge gibi karışık… ama her halükârda ışığın varlığını inkâr etmiyor.